CHARAKTERYSTYKA WITAMINY A



 

       Witaminy istnieją od zawsze jednak dopiero w 1911 roku zostały odkryte i nazwane przez polskiego biochemika Kazimierza Funka, który wyizolował je szukając lekarstwa na chorobę Beri-Beri. Witaminy nie spełniają  funkcji budulcowych, nie są też źródłem energii ale są niezbędne do jej wytwarzania w organizmie. Witaminy to bardzo ważne związki organiczne, które jako koenzymy biorą udział w prawie wszystkich procesach metabolicznych organizmu.



       Związki te muszą być dostarczane do organizmu z zewnątrz -  z pożywienie ponieważ organizm nie ma możliwości ich wytworzenia. Jedynie witamina D3 jest częściowo syntetyzowana w organizmie pod wpływem promieniowania słonecznego. Witaminy odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu komórek, a co za tym idzie  całego organizmu.


 

       Jedną z najważniejszych witamin jest witamina A. Należy ona do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Podstawowymi postaciami tej witaminy jest retinol i jego pochodne występujące w tkankach zwierzęcych oraz karotenoidy  jak np. β-karoten w tkankach roślinnych. β-karoten nazywany jest prowitaminą witaminy A ponieważ spełnia funkcje witaminy A dopiero po przekształceniu w retinol.


 

       Najważniejszą funkcją witaminy A jest jej udział w procesach widzenia oraz stymulowanie wzrostu zwierząt – bierze udział we wzroście kości. Witamina A odgrywa również bardzo ważną rolę w procesie podziału komórki oraz syntezy hormonów steroidowych. Stymuluje także wydzielanie hormonu tyreotropowego. Zapewnia prawidłowy stan nabłonków. Witamina A nazywana jest „witaminą antyinfekcyjną”. Badania wykazały, że  zwiększa ona odporność organizmu na infekcje zwłaszcza dróg oddechowych, a także skraca czas trwania infekcji. Witamina ta bierze też udział w przemianach ogólnoustrojowych, zwłaszcza w metabolizmie białek głównie aminokwasów siarkowych.  Zdaniem naukowców witamina ta chroni przed nowotworami i chorobami serca.

Dzienne zapotrzebowanie osoby dorosłej na witaminę A  według zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie wynosi dla kobiet 800µg, a dla mężczyzn 1000 µg.

 

 



 

Doskonałym źródłem witaminy A są:


  • Sery,
  • żółtka jaj,
  • mleko,
  • masło,
  • warzywa i owoce takie jak: marchew, szpinak, botwina, sałata, groszek, pomidory, awokado, morele, wiśnie, śliwki, pomarańcze,
  • podroby wieprzowe (wątróbka),
  • ryby morskie.

 

        Witamina A jest rozpuszczalna w tłuszczach dlatego jej nadmiar nie jest usuwany wraz z moczem, ale magazynowany w organizmie przez co staje się ona trująca. Nadmierne spożywanie witaminy A oraz jej wzrost w organizmie powoduje hiperwitaminozę.

Hiperwitaminozie A towarzyszy senność, bóle głowy, wymioty oraz nadmierne złuszczanie się naskórka. U dzieci nadmiar witaminy A jest bardziej niebezpieczny ponieważ zaburza rozwój. Dochodzi do zwiększenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego przez co uciskany jest nerw wzrokowy. Zaburzony lub zahamowany zostaje wzrost.


       U dorosłych duże dawki retinolu powodują wzrost ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego, hepatomegalię, hiperkalcemię i zwapnienie tkanek miękkich. Wczesne objawy hiperwitaminozy to: suchość skóry i włosów, łamliwość paznokci, pękanie warg. Cechami charakterystycznymi są: nadmierne wypadanie włosów, żółto-czerwone zabarwienie skóry, jadłowstręt, nudności, krwawienia z nosa i świąd skóry.

 

 

 




           

Niedobór witaminy A objawia się:

 

  • Sucha, szorstka skóra, która łatwo siłę łuszczy,
  • wysypka skórna,
  • łamliwe włosy,
  • kruche, wolno rosnące paznokcie z podłużnymi bruzdami,
  • niedowidzenie o zmierzchu tzw. ”kurza ślepota”,
  • suchość spojówek,
  • zmiany chorobowe rogówki,
  • wrażliwe, krwawiące dziąsła,
  • podatność na infekcję,
  • brak apetytu,
  • uczucie zmęczenia,
  • u dzieci zahamowanie wzrostu.

 

        Witamina A znalazła zastosowanie również w kosmetyce. Witamina A to eliksir młodości. Działa przeciwstarzeniowo, poprawia ogólną kondycje skóry oraz jej koloryt. Zauważono, że wspaniale niweluje przebarwienia. Przyspiesza również cykl odnowy naskórka dzięki czemu poprawia się struktura warstwy rogowej, a tym samym zanika nadmierna hiperkeratoza. Witamina A wzmacnia funkcję ochronną naskórka przez co zmniejsza się ilość wyparowanej wody.


        W skórze właściwej zwiększa aktywność fibroblastów przez co wzrasta ilość kolagenu, a  skóra staje się bardziej elastyczna i sprężysta. Witamina A to także świetny antyutleniacz ponieważ ma zdolność hamowania procesów  utleniania rodnikowego. Preparaty kosmetyczne zawierające retinoidy wykazują działanie:


 

  • zmiękczają naskórek,
  • wygładzają powierzchnię skóry,
  • zmniejszają rogowacenie naskórka,
  • poprawiają koloryt skóry,
  • usprawniają funkcje obronne skóry,
  • zapewniają odpowiednie nawilżenie,
  • przyspieszają metabolizm tkankowy,
  • zwiększają ilość protein zwłaszcza kolagenu w skórze właściwej,
  • zmniejszają przebarwienia,
  • mają działanie przeciwnowotworowe,
  • są wykorzystywane w leczeniu np. trądziku i czyraka,
  • chronią skórę przed promieniowaniem UV.

 

 


Podsumowując:

 

        Witamina A jest niezbędna dla zdrowia skóry i tkanek. Niedobory tej witaminy objawiają się dość nieprzyjemnymi symptomami (zmęczenie, podatność na infekcję, łuszczenie skóry, krwawienie dziąseł). Dobrymi zasobnikami tej witaminy są produkty mleczne, podroby oraz tłuste ryby. Należy pamiętać, że witamina A odkłada się w organizmie dlatego jej nadmiar jest szkodliwy, zwłaszcza dla płodu jak i dzieci w okresie wzrostu.